Voor alle betrokkenen

Rij-instructie is minder effectief dan het lijkt

De methode van lesgeven in de rijschoolbranche, op een instructie manier is een manier waar aanstaande beginnende bestuurders niet blij van worden, maar zich genoodzaakt voelen om dit wel te doen.
Het idee achter deze manier van lesgeven is dat de beginnende bestuurder volgt wat de rijinstructeur voordoet in plaats van zelf te ontdekken wat de taal van de weg is.
Deze manier van lesgeven kan en heeft ongewenste effecten op de ontwikkeling van de beginnende bestuurder.

Heel treffend kwam ik de volgende uitspraken tegen gedateerd juli 2020:
– Je moet doen wat ik zeg, niet voor mijn maar CBR eist dat je zo gaat rijden.
– Wat je later doet is jou probleem.
– Je hoofd draaien en extreem kijken want ogen is niet voldoende…. is een van de valkuilen.
– Tijdens de lessen moet je doen wat Leraar vertelde en CBR als eisen heeft.
– Geen Ja maar vragen maar gewoon doen wat leraar zegt.

Een Starre aanpak
De gedachte achter de instructieve manier van opleiden naar het rijexamen is dat je het alleen leert door exact een stappenplan te volgen. De rijinstructeur doet voor op diverse manieren wat je moet doen en hoe je het moet doen.
Er is één uniforme manier van opleiden die voor alle leerlingen gelijk is. Het is ook (eigenlijk) niet de bedoeling om te gaan combineren. In de praktijk gebeurt dat wel.
De instructieve manier van opleiden binnen de rijschoolbranche is het aanbod en de vorm waarin het gebeurt voorgeschreven.
Het gaat erbij deze manier van opleiden om, om het klaarstomen voor het rijexamen. Deze manier van opleiden plaatst zich tegenover onderwijskundige manieren van leren, die het leren vanuit praktijksituaties of betekenisvolle situaties aangrijpen.
Betekenisvolle of praktijksituaties hebben bewezen te ondersteunen bij het leren en daardoor blijft het geleerde aanwezig en wordt het als ervaring meegenomen in het brein.
Vrij vertaald: met het leren in de praktijk en van de praktijk wordt het geleerde onthouden, je krijgt inzicht, in dit geval verkeersinzicht. Verkeersinzicht is het kunnen toepassen van wat je geleerd is op een voor jouw onbekende plaats en situatie.

Examengericht opleiden
Als (onbedoeld) neveneffect, is het examengericht opleidingsmodel ontstaan.
Wat ben je nodig om een je rijexamen te halen.
Dat is in de eerste plaats je theorie-examen.
Tijdens de praktijklessen wordt je rijvaardigheid aangeleerd, het op een juiste manier gebruik maken van de mogelijkheden van je auto.
Daarnaast wordt je de gemiddelde 40 lessen geleert om je voertuig te beheersen.
Samenvattend wordt jij als leerling rijbekwaam gemaakt.
Deze 2, rijvaardig worden en je voertuig beheersen zijn met elkaar het grootste onderdeel op het rijexamen waar je op beoordeelt wordt.
De verkeersveiligheid is een aspect, waar concreet wel aandacht voor is, maar waar veel meer aandacht voor nodig is om verkeersveilig aan het verkeer te kunnen deelnemen.

De wijze van opleiden, de instructie manier is gericht op kwantiteit. De hoeveelheid examens en af te leveren leerlingen die een rijbevoegdheid halen.
Dit terwijl het een kwalitatieve rijopleiding zou moeten zijn. Kwaliteit moet boven de kwantiteit staan.
Als voorbeeld  Er zijn in 2020 in totaal 306220 praktijkexamens afgenomen. (kwantiteit).
Nog een voorbeeld: De grote opleiders komen binnen bij het CBR op basis van omvang en grote van cijfers.
Hiervan zijn er 154027 examens die als voldoende beoordeeld zijn (kwaliteit).
Het CBR geeft er de kwalificatie voldoende aan. Voldoende staat een trede hoger dan onvoldoende en een trede lager als goed.
De vraag is: kun je verkeersveiligheid beoordelen met voldoende of is daar meer voor nodig?

Spontane ontwikkelingen van leerlingen
Een belangrijk doel van het rijonderwijs is leerlingen rijvaardig en voertuigvaardig te maken, zodat ze hun verkeerskennis en vaardigheden kunnen gebruiken in situaties waarin die kennis en vaardigheden nodig zijn. Dit sluit aan bij dat rijonderwijs in essentie het leren zien van de wereld door een verkeerskundige bril is.
Uitgaan van het spontaan ontwikkelen van rij en voertuigvaardigheden, betekent dit niet dat rijinstructeurs daaraan niets moeten toevoegen. Integendeel! Zij kunnen deze rij en voertuigvaardigheden gebruiken om tot tal van verkeerskundige ontdekkingen te komen. Op deze manier biedt het spontaan ontwikkelen van rij en voertuigvaardigheden heel veel mogelijkheden om alle doelen die gesteld zijn en worden, te halen.
Bij instructie voor leerlingen wordt ervan uitgegaan dat de geïsoleerd aangeboden kennis en vaardigheden door rijbewijsleerlingen later wordt toegepast in het verkeer. Maar er zijn voldoende redenen om aan te nemen dat dit aanbod vooral de ontwikkeling van beginnende bestuurders hindert en weinig oplevert. Neem bijvoorbeeld alleen het stijgende aantal strafpunten voor beginnende bestuurders en het ontwikkelen van een eigen rijstijl.
Waren het in 2019 nog maar 6000 strafpunten voor beginnende bestuurders. In 2021 is het aantal doorgestegen naar 9000 strafpunten.
Concluderend laat het zien dat de gerealiseerde leerwinst, dus wat je geleerd hebt tot aan je rijexamen hoogstens zeer tijdelijk van aard is.

De basis voor verkeerskundige concepten
Instructie baseert zich met name op kwantitatief (gericht op getallen en statistiek) onderzoek. In de afbakening wordt in dat soort onderzoeken vooral gekeken naar lokale doelen die goed te meten zijn. Als er naar de lange termijn effecten wordt gekeken dan is dat op dezelfde doelen. De ontwikkeling van conceptuele kennis wordt door Instructie dan ook niet ondersteund. (Rij)onderwijs dat zich niet richt op conceptuele kennis, zoals instructie, loopt daarmee uiteindelijk  spaak. Leerlingen missen zonder conceptuele kennis, essentiële elementen in hun verkeerskundige fundering waar ze in het vervolg van hun bestuurdersloopbaan op moeten bouwen.
Bij conceptuele kennis gaat het erom dat de onderlinge verbanden tussen de basiselementen binnen een verkeerskundige structuur, waardoor die elementen in samenhang met elkaar kunnen functioneren.
Het theoretische van instructie is zwak en eenzijdig. Daardoor heeft te verwachten onwenselijke bijwerkingen. De oorzaak van deze bijwerkingen is een (te) beperkte kijk op doelen en het verkiezen van de onderwijsvorm boven de inhoud.

Tevens past het (na)scholingsaanbod voor de rijinstructieprofessionals er precies bij. De keuze hierin is afgestemd op de manier hoe er verkeerskundig wordt lesgegeven.

Instructie mag dan op het eerste gezicht een methodiek lijken die effectief is voor het aanleren van sommige verkeerskundige vaardigheden, het zou vanwege de vele ongewenste effecten met veel meer voorzichtigheid moeten worden afgewogen.

Dato Kolk
Redacteur